Raport "Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta”

Samoleczenie w Polsce i obrót pozaapteczny lekami OTC. Jak je ucywilizować?

Chaos, brak kontroli i racjonalnych kryteriów w pozaaptecznym obrocie lekami OTC nikomu nie służy. Trzeba go doprowadzić do standardów europejskich. Proponujemy sprawdzone na innych rynkach rozwiązania – mówi Krzysztof Łanda lekarz, prezes HTA Formedis i założyciel Fundacji Watch Health Care, jeden z członków zespołu projektowego, który wydał raport „Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta”.

Raport wskazuje, co należy zrobić, żeby samoleczenie w Polsce było bezpieczne. Służyć ma temu kilka kryteriów oceny leków OTC, czyli leków dostępnych bez recepty, które można kupić nie tylko w aptece, ale także w supermarketach, kioskach czy na stacjach paliw.

Jeśli wypełnimy wszystkie proponowane kryteria, możemy mieć lepszy system i zdrowsze społeczeństwo – podkreśla Krzysztof Łanda. – Nie walczymy przeciwko samoleczeniu i nie postulujemy ograniczenia pozaaptecznego obrotu lekami. Chodzi o umożliwienie samoleczenia, gdy jest ono konieczne, ale nie o zastępowanie porady lekarza czy farmaceuty w przypadku przewlekłych stanów chorobowych.

Rozwiązania sprawdzone w Europie, leki OTC

Dokument prezentuje świeże spojrzenie na obrót pozaapteczny lekami OTC, oparte na analizie rozwiązań stosowanych w Europie, ale zarazem mocno osadzone w naszej rzeczywistości. A ta wygląda tak, że Polska jest jedynym krajem europejskim, w którym wartość rynku OTC jest wyższa od wartości rynku leków na receptę. Statystyczny Polak wydaje na leki wydawane bez przepisu lekarza najwięcej w Europie. Nikt nie ma wątpliwości, że samoleczenie i samoopieka będą się w Polsce rozwijać.

Samoleczenie może stanowić szansę na poprawę zdrowia i zmniejszać koszty opieki zdrowotnej. Jednak potrzebne są mądre regulacje minimalizujące ryzyka zdrowotne z nim związane – wskazują kolejni autorzy projektu: Marta Markiewicz, dziennikarka od lat pisząca o branży zdrowotnej i mgr farm. Marcin Wiśniewski, farmaceuta, prezes Związku Aptekarzy Pracodawców Polskich Aptek.

Trzy najważniejsze postulaty

Trzy najważniejsze kroki, które zdaniem autorów trzeba zrobić, żeby samoleczenie było bezpieczne, to:

1. W obrocie pozaaptecznym powinny znaleźć się wyłącznie produkty lecznicze z określonych kategorii ATC, związanych z pomocą doraźną, a więc leki: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, antywirusowe, antyhistaminowe, nikotynowa terapia zastępcza, leki na przeziębienie, na ból gardła, na katar, na nadkwasotę żołądka, przeciwgrzybicze, antyseptyki, przeciwbiegunkowe.

2. Wyłącznie leki w małych opakowaniach tj. na dwa dni terapii w maksymalnych dawkach dobowych.

3. Wdrożenie obligatoryjnego systemu zgłoszeń prowadzenia obrotu pozaaptecznego lekami do Głównego Inspektora Farmaceutycznego.

W praktyce oznacza to, że niektóre leki w obrocie pozaaptecznym wypadałyby z niego i przeszłyby do aptek. Ale niektóre leki, sprzedawane tylko w aptekach, trafiłyby do obrotu pozaaptecznego. Ale oznacza to także to, że po pewnym czasie, w odniesieniu do tych samych kryteriów kwalifikacji zaproponowanych przez zespół, lista przechodziłaby nową weryfikację, której efektem mogłyby być kolejne ruchy w jedną i drugą stronę. Jednak niezmiennie – zawsze odbywałoby się to w odniesieniu do tych samych, stałych i jasnych kryteriów.

Pozaapteczny obrót lekami OTC. Samoleczenie powinno być świadome

Obecność w obrocie pozaaptecznym małych opakowań i stosowanych w przypadku konieczności pomocy doraźnej wynika wprost z uznania praktyki samoleczenia. Nikt nie chce odciąć od dostępu do leków mieszkańców wsi i miasteczek, w których nie ma apteki. W raporcie znajdziemy dogłębną analizę wygaszania połączeń kolejowych i malejącą liczbę połączeń PKS na wsiach. Dostępność do aptek i punktów aptecznych (a więc i farmakoterapii) na terenach wiejskich jest znacznie gorsza niż w miastach.

Czy jednak oznacza to, że w XXI wieku, w związku z drogim paliwem, brakiem transportu publicznego i trudnym dostępem do lekarzy, leczenie mieszkańców wsi i małych miasteczek ma polegać na kupowaniu tabletek przeciwbólowych w sklepach ogólnodostępnych lub stacjach benzynowych? Jak długo można tak się „leczyć”?

Te osoby powinny w końcu trafić do lekarza lub farmaceuty, by skonsultować swoje objawy. Jeśli w obrocie pozaaptecznym dostępne będą tylko preparaty do „leczenia” doraźnego, w małych opakowaniach, to szansa na to, że pacjent w końcu trafi pod opiekę lekarza czy farmaceuty rośnie – tłumaczy Paweł Bernat, prezes Stowarzyszenia Leki Tylko z Apteki, które od lat apeluje o wprowadzenie do aptek opieki farmaceutycznej.

Pozaapteczny obrót lekami OTC. Leki OTC w aptekach tańsze niż w sklepach

Jak wskazują autorzy raportu, leki dostępne w aptekach są tez tańsze niż w sklepach ogólnodostępnych czy na stacjach benzynowych. Wynika to z większego wyboru konkurencyjnych produktów leczniczych w aptece, a więc także z większej konkurencji między producentami oraz chęci konsultacji z farmaceutą (ze szczegółową analizą można zapoznać się w raporcie). Nic dziwnego, że pacjenci, jeśli tylko mają wybór, chętniej kupują leki w aptece (64 proc.) niż w sklepie czy na stacji benzynowej.

Pozaapteczny obrót lekami OTC. Sklepy nie zarabiają na sprzedaży leków OTC

Raport rzuca też ciekawe światło na wartość obrotu lekami OTC w sklepach. W 2021 r. łączna wartość obrotu lekami OTC w aptecznym kanale dystrybucji wyniosła ok. 8,82 mld zł brutto, w stacjonarnym obrocie pozaaptecznym – 450 mln zł brutto. Sprzedaż OTC nie wpływa znacząco na wynik finansowy sklepów.

Można przypuszczać, że sprzedaż leków OTC stanowi niewielki ułamek sprzedaży generowanej w sklepie. W przypadku statystycznego dyskontu Dino sprzedaż roczna w 2021 r. wyniosła ok. 7,36 mln zł, statystyczna Biedronka generowała 20,4 mln zł rocznego przychodu ze sprzedaży, a statystyczny sklep franczyzowy Żabka w 2019 r. osiągnął przychody roczne na poziomie 1,68 mln zł.

W przypadku rynku aptecznego sytuacja wygląda inaczej. Średni miesięczny obrót lekami OTC na aptekę wynosił ponad 61 tys. zł.

POBIERZ: Raport „Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta“
Jak dodają autorzy raportu, dokument ten jest skierowany do wszystkich, którzy w sposób bezpośredni lub pośredni decydują o kształcie pozaaptecznego rynku leków w Polsce. To właśnie dla tych osób raport powinien się stać się lekturą obowiązkową.

Skład zespołu projektowego pracującego nad raportem „Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta”:

Krzysztof Łanda, lekarz, prezes HTA Formedis i założyciel Fundacji Watch Health Care,

prof. dr hab. Marcin Czech, wiceminister zdrowia w latach 2017-2019, nadzorujący i współzarządzający Departamentem Polityki Lekowej i Farmacji,

dr n. farm. Anna Kowalczuk, ekspertka w dziedzinie kontroli jakości produktów leczniczych, w latach 2017-2022 pełniła funkcję dyrektora naczelnego Narodowego Instytutu Leków,

Marta Markiewicz, dziennikarka, zastępczyni redaktor naczelnej portalu Cowzdrowiu.pl

Marta Puścion, prawniczka, zajmuje się m.in. Prawem farmaceutycznym,

mgr farm. Marcin Wiśniewski, prezes Związku Aptekarzy Pracodawców Polskich Aptek, członek Naczelnej Rady Aptekarskiej.

Więcej informacji:
Stowarzyszenie Leki Tylko z Apteki

Rzecznik prasowy – Wojciech Giedrys
stowarzyszenie@lekitylkozapteki.pl
https://www.facebook.com/stowarzyszenieLTzA

Raport

2023

“Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta”

Paweł Bernat, prezes Stowarzyszenia Leki tylko z Apteki

Dlaczego trzeba przeczytać ten raport?

Statystyczny Polak przeznacza na leki bez recepty najwięcej w Europie, a całkowite wydatki na leki na osobę są w Polsce jednymi z najniższych w Europie. Polska jest jedynym krajem unijnym, w którym wartość rynku OTC jest wyższa od wartości rynku leków na receptę.

Udział kategorii OTC (leki OTC, suplementy diety itp.) w całościowym rynku leków w Polsce szybko rośnie, podczas gdy spada udział leków przepisywanych przez lekarza. Samoleczenie jest ważne i powinno być dla pacjenta maksymalnie bezpieczne. Dlatego trzeba nad nim czuwać, a jego zasady modyfikować zgodnie z wiedzą medyczną i możliwościami systemu. Polska nie należy już do krajów rozwijających się, w których wskaźnik samoleczenia sięga 90 proc. Występują jednak istotne ograniczenia w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej i kolejki do lekarzy. Pomimo deklaracji kolejnych ministrów zdrowia, to się długo nie zmieni, samoleczenie stanowi więc ważną alternatywę dla niewydolnego systemu.

Jakie powinno być nowoczesne samoleczenie? Jak zwiększyć jego bezpieczeństwo? Jak je wykorzystać dla pogłębienia wiedzy i świadomości pacjentów – tu znajdą Państwo podpowiedzi. Raport nie jest poświęcony ograniczaniu rynku OTC czy rynku pozaaptecznego i swobody pacjentów w doborze terapii. Wręcz przeciwnie, pokazuje jak modyfikować gwałtownie rosnący rynek z korzyścią dla stanu zdrowia społeczeństwa.

System obrotu lekami OTC w Polsce jest chory. Tylko 3 kroki dzielą nas od jego wyleczenia!

Przeczytaj informację prasową o naszej kampanii i dowiedz się więcej.

Piszą o raporcie

Wirtualna Polska

Popularny w Polsce. "Uszkodzenia wątroby dotyczą głównie tego leku"

se.pl

Leki bez recepty tylko z apteki? Niekoniecznie, ale jeśli z kiosku, to tylko w małych dawkach

aptekarski.com

Jak ucywilizować samoleczenie i sprzedaż leków bez recepty?

rynekzdrowia.pl

Po leki ze sklepu z legitymacją szkolną? Propozycje zmian w sprzedaży leków bez recepty

aptekarski.com

Ucywilizujmy samoleczenie i obrót pozaapteczny

mgr.farm

Pozaapteczny obrót lekami jest potrzebny… ale wymaga zmian!

mgr.farm

Obrót lekami OTC w placówkach pozaaptecznych – jak wygląda on w liczbach?

nowosci.com.pl

Leki bez recepty. Każdy je kupi! Nawet uczeń! Czy samoleczenie w Polsce jest bezpieczne?

Autorzy raportu

prof. dr hab. Marcin Czech

wiceminister zdrowia w latach 2017-2019, nadzorujący i współzarządzający Departamentem Polityki Lekowej i Farmacji Profesor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, wykładowca i profesor Politechniki Warszawskiej oraz Instytutu Matki i Dziecka, doktor habilitowany nauk ekonomicznych. Jest kierownikiem Interdyscyplinarnych Studiów Menedżerów Farmacji, Studium Farmakoekonomiki, HTA i Prawa Farmaceutycznego, gościnnie wykłada na studiach MBA SGH-WUM na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.

dr n. farm. Anna Kowalczuk

ekspertka w dziedzinie kontroli jakości produktów leczniczych, w latach 2017-2022 pełniła funkcję dyrektora naczelnego Narodowego Instytutu Leków

Krzysztof Łanda

lekarz, prezes HTA Formedis i założyciel Fundacji Watch Health Care. Pełni funkcję przewodniczącego Komisji Zdrowia Business Centre Club (BCC). W latach 2017-2018 był konsultantem w DBSE oraz członkiem międzynarodowego Zespołu Prawa Farmaceutycznego i Ochrony Zdrowia Dentons. W latach 2015-2017 jako wiceminister zdrowia odpowiadał za politykę lekową, refundację oraz ustalanie urzędowych cen zbytu leków i wyrobów medycznych, mapowanie potrzeb zdrowotnych, inwestycje w opiece zdrowotnej, wycenę świadczeń zdrowotnych oraz koszyk świadczeń gwarantowanych.

Marta Markiewicz

dziennikarka, zastępczyni redaktor naczelnej portalu Cowzdrowiu.pl. Od 15 lat zajmuje się specjalistycznym dziennikarstwem medycznym oraz farmaceutycznym. W przeszłości związana z wydawnictwem Bonnier Business Polska, wydawcą m.in. dziennika Puls Biznesu, oraz branżowych gazet medycznych Puls Medycyny i Puls Farmacji. W tym ostatnim tytule pełniła rolę redaktor prowadzącej.

Marta Puścion

prawniczka, zajmuje się m.in. prawem farmaceutycznym. Specjalistka w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta oraz doktorantka w Instytucie Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończyła studia na WPiA UW oraz The Dickson Poon School of Law na King’s College London. Specjalizuje się w prawie medycznym i prawach pacjenta, również w kontekście międzynarodowym.

mgr farm. Marcin Wiśniewski

prezes Związku Aptekarzy Pracodawców Polskich Aptek, członek Naczelnej Rady Aptekarskiej Farmaceuta, właściciel dwóch aptek. Autor „Manifestu Aptekarzy Polskich 2015 r.”. W 2015 r. założył branżową organizację Ruch Aptekarzy Polskich, w ramach której promował potrzebę wprowadzenia ustawy „Apteka dla aptekarza”, a później aktywnie uczestniczył w jej procesie legislacyjnym. W 2017 r. współzałożył ZAPPA, którego głównym celem jest doprowadzenie rynku aptecznego w Polsce do stanu zgodnego z prawem i interesem publicznym oraz jego profesjonalizacja. Jest prezesem ZAPPA, a od 2016 r. członkiem Okręgowej Rady Aptekarskiej w Warszawie.

Raport

2023

“Pozaapteczny obrót lekami OTC: bezpieczeństwo, prawo, ekonomia i oczekiwania pacjenta”

Przywrócenie właściwej roli i rangi zawodu farmaceuty w
systemie ochrony zdrowia w Polsce to główne zadania
Stowarzyszenia Leki Tylko z Apteki, które rozpoczęło
swoją działalność w 2015 roku.

Polityka cookies